Dodatni wynik HPV i nieprawidłowa cytologia – co to właściwie oznacza?

„Pani doktor, wyszedł mi HPV. Cytologia też jest nieprawidłowa. Czy to oznacza nowotwór?” Takie pytania słyszę w gabinecie regularnie. Trudno się temu dziwić. W wyniku pojawiają się określenia „HPV wysokiego ryzyka”, skróty ASC-US, LSIL czy HSIL, a obok często informacja o konieczności dalszej diagnostyki. I w tym momencie bardzo łatwo pomyśleć o najgorszym.

Dlatego zacznijmy od najważniejszego:

dodatni wynik testu HPV nie oznacza rozpoznania nowotworu. Nieprawidłowy wynik cytologii również nie jest rozpoznaniem choroby nowotworowej.

Oba wyniki mogą natomiast wskazywać, że szyjkę macicy należy dokładniej skontrolować. I właśnie na tym polega skuteczna profilaktyka: nie czekamy, aż pojawi się choroba. Szukamy zakażenia HPV oraz zmian przednowotworowych na takim etapie, na którym możemy bezpiecznie zaplanować obserwację, pogłębioną diagnostykę lub leczenie.

HPV i cytologia – czy to jest to samo badanie?

Nie. I to chyba jedna z najważniejszych rzeczy, które warto zrozumieć po otrzymaniu wyniku. Test HPV HR jest badaniem molekularnym. Wykrywa obecność DNA lub RNA typów wirusa brodawczaka ludzkiego związanych ze zwiększonym ryzykiem rozwoju zmian przednowotworowych i nowotworu szyjki macicy. Cytologia ocenia natomiast komórki pobrane z szyjki macicy. Pokazuje, czy ich budowa jest prawidłowa, czy pojawiły się w nich zmiany wymagające dalszej kontroli.

Mówiąc najprościej: HPV HR mówi nam o obecności czynnika ryzyka, a cytologia pokazuje, co dzieje się z komórkami szyjki macicy. Dlatego możliwy jest dodatni wynik HPV przy całkowicie prawidłowej cytologii.

Co oznacza dodatni wynik HPV?

Dodatni wynik oznacza, że w pobranej próbce wykryto materiał genetyczny wirusa HPV. Nie oznacza natomiast, że u pacjentki rozwinął się nowotwór. HPV jest bardzo rozpowszechnionym wirusem. Światowa Organizacja Zdrowia podkreśla, że większość aktywnych seksualnie osób będzie miała kontakt z HPV w pewnym momencie życia. Co równie istotne, większość zakażeń nie prowadzi do rozwoju choroby. Układ odpornościowy często doprowadza do tego, że wirus po pewnym czasie przestaje być wykrywalny. Z punktu widzenia onkologicznego największe znaczenie ma nie pojedynczy dodatni test, ale przetrwałe zakażenie HPV wysokiego ryzyka.

To właśnie długotrwała obecność onkogennych typów HPV może prowadzić do stopniowego powstawania zmian przednowotworowych w komórkach szyjki macicy.

Dlaczego obecnie tak dużo mówi się o teście HPV HR?

Bo mamy coraz mocniejsze dowody, że w badaniach przesiewowych test HPV HR jest skuteczniejszy od samej cytologii w identyfikowaniu kobiet, u których występują istotne zmiany przednowotworowe. I mamy na to bardzo dobre dane również z Polski. W maju 2026 roku w The Lancet Regional Health – Europe opublikowano wyniki polskiego randomizowanego badania obejmującego ponad 33 tysiące kobiet. Porównywano w nim screening oparty na teście HPV HR z tradycyjnym screeningiem cytologicznym. W grupie badanej za pomocą HPV wykryto niemal dwukrotnie więcej zmian CIN2+ niż w grupie cytologicznej. To między innymi te dane wspierają zmianę sposobu prowadzenia profilaktyki szyjki macicy w Polsce.

Co zmieniło się w profilaktyce szyjki macicy w Polsce w 2026 roku?

To ważna zmiana, o której wiele pacjentek jeszcze nie wie. Od 1 sierpnia 2026 roku w Programie Profilaktyki Raka Szyjki Macicy nie funkcjonuje już wcześniejszy schemat oparty na klasycznej cytologii jako samodzielnym badaniu przesiewowym. Podstawą programu jest obecnie test molekularny HPV HR z genotypowaniem HPV 16 i 18.

Jeżeli wynik HPV HR jest dodatni, z tego samego pobranego materiału wykonywana jest cytologia na podłożu płynnym – LBC. Dzięki temu nie trzeba ponownie pobierać wymazu. Dalsze postępowanie zależy od wykrytego typu HPV oraz wyniku cytologii.

Mam HPV, ale cytologia jest prawidłowa. Co dalej?

To możliwa i wcale nie rzadka sytuacja. Oznacza, że wykryto HPV wysokiego ryzyka, ale w aktualnym badaniu komórki szyjki macicy nie wykazują nieprawidłowości cytologicznych. W polskim programie przesiewowym dalsze postępowanie zależy przede wszystkim od genotypu HPV. Jeżeli wykryto HPV HR inny niż typ 16 lub 18, a wynik cytologii LBC jest prawidłowy, kolejne badanie profilaktyczne wykonuje się po 12 miesiącach. Nie leczymy więc samego dodatniego wyniku HPV. Kontrolujemy, czy zakażenie przestaje być wykrywalne i czy nie pojawiają się zmiany w komórkach szyjki macicy.

Co oznacza HPV 16 lub HPV 18?

HPV 16 i HPV 18 należą do typów o szczególnie wysokim potencjale onkogennym. Dlatego w aktualnym polskim programie wykrycie HPV 16 lub HPV 18 jest wskazaniem do dalszej diagnostyki niezależnie od wyniku cytologii LBC. Pacjentka kierowana jest na badanie kolposkopowe lub kolposkopię z pobraniem materiału do badania histopatologicznego, jeżeli lekarz uzna to za wskazane.

I tutaj jeszcze raz warto podkreślić: skierowanie na kolposkopię nie oznacza rozpoznania nowotworu. Kolposkopia jest dokładniejszym badaniem szyjki macicy. Pozwala obejrzeć jej nabłonek w dużym powiększeniu i zdecydować, czy są miejsca wymagające pobrania niewielkiego wycinka do dalszej oceny.

Co oznacza nieprawidłowa cytologia?

Nieprawidłowa cytologia nie jest jednym rozpoznaniem. Wynik opisuje się według systemu Bethesda i może on obejmować zarówno niewielkie nieprawidłowości komórkowe, jak i zmiany wymagające szybszej diagnostyki. Dlatego skróty takie jak: ASC-US, LSIL, ASC-H czy HSIL nie powinny być interpretowane w oderwaniu od pozostałych informacji.

Lekarz bierze pod uwagę między innymi wynik HPV, genotyp wirusa, charakter zmian cytologicznych, wcześniejsze wyniki badań oraz historię medyczną pacjentki Dopiero na tej podstawie można zdecydować, czy wystarczy kontrola, czy potrzebna jest kolposkopia i ewentualnie badanie histopatologiczne.

Czy każda infekcja HPV prowadzi do zmian przednowotworowych?

Nie.

To bardzo ważna informacja.

Większość zakażeń HPV ma charakter przemijający i nie prowadzi do rozwoju istotnych klinicznie zmian.

Badania nad naturalną historią HPV pokazują natomiast wyraźnie, że ryzyko wzrasta wtedy, gdy zakażenie onkogennym typem wirusa utrzymuje się przez dłuższy czas. Dlatego współczesna profilaktyka nie polega na tym, żeby przestraszyć pacjentkę każdym dodatnim wynikiem. Jej zadaniem jest odnalezienie tych kobiet, u których wirus utrzymuje się lub zaczyna powodować nieprawidłowości w nabłonku szyjki macicy.

„Jestem od lat z tym samym partnerem. Skąd teraz HPV?”

To pytanie również często pojawia się podczas wizyt. I tutaj trzeba bardzo uważać z prostymi odpowiedziami. Na podstawie dodatniego wyniku HPV nie jesteśmy w stanie powiedzieć, kiedy doszło do zakażenia ani od kogo pochodzi wirus. Najnowszy konsensus International Papillomavirus Society dotyczący naturalnej historii zakażenia HPV podkreśla, że przejście od wyniku niewykrywalnego do wykrywalnego może mieć kilka przyczyn.

Może oznaczać nowe zakażenie, ale również ponowną wykrywalność wcześniej istniejącej infekcji, która znajdowała się poniżej progu wykrywalności testu. Sama obecność HPV nie może więc być traktowana jako dowód świeżego zakażenia, a tym bardziej jako dowód niewierności partnera. I czasem warto powiedzieć to bardzo wyraźnie, zanim jeden laboratoryjny wynik wywoła zupełnie niepotrzebny kryzys w domu.

Czy HPV można „wyleczyć”?

Nie dysponujemy obecnie lekiem, którego zadaniem byłoby po prostu usunięcie HPV z organizmu. W wielu przypadkach zakażenie przestaje być wykrywalne dzięki odpowiedzi układu odpornościowego. Jeśli natomiast w wyniku zakażenia HPV powstaną zmiany w obrębie szyjki macicy, dalsze postępowanie dotyczy właśnie tych zmian. Dlatego po dodatnim teście HPV najważniejsze nie jest poszukiwanie kolejnych preparatów „na HPV”, tylko prawidłowo zaplanowana kontrola.

Czy po wykryciu HPV szczepienie ma jeszcze sens?

Takie pytanie pojawia się bardzo często – szczególnie wtedy, gdy pacjentka dowiaduje się o zakażeniu HPV już jako dorosła osoba. Szczepionka przeciw HPV nie leczy istniejącego zakażenia i nie usuwa wirusa, który został już wykryty. Jej zadaniem jest przede wszystkim zapobieganie zakażeniom typami HPV objętymi szczepieniem oraz zmniejszanie ryzyka rozwoju związanych z nimi zmian przednowotworowych i nowotworów. Dodatni wynik jednego typu HPV nie oznacza jednak, że pacjentka miała kontakt ze wszystkimi typami wirusa, przed którymi może chronić szczepienie. Dlatego również po wykryciu HPV warto omówić z lekarzem, czy szczepienie w danej sytuacji ma sens.

Więcej o tym, czym jest szczepionka przeciw HPV, przed jakimi typami wirusa chroni, dla kogo jest przeznaczona i czy warto szczepić się w dorosłym wieku, wyjaśniamy w osobnym artykule:

Szczepionka przeciw HPV – co to jest i kto powinien się zaszczepić?

Co zrobić po otrzymaniu dodatniego wyniku HPV lub nieprawidłowej cytologii?

Przede wszystkim: nie interpretować pojedynczego wyniku bez kontekstu i nie odkładać go do szuflady.

Warto sprawdzić:

czy wykonano test HPV HR,
jaki genotyp HPV wykryto,
jaki jest dokładny wynik cytologii,
czy lekarz zalecił kontrolę czy diagnostykę pogłębioną,
kiedy powinno zostać wykonane kolejne badanie.

Nie każda pacjentka z HPV będzie wymagała kolposkopii. Nie każda nieprawidłowa cytologia oznacza zmianę przednowotworową wysokiego stopnia. I zdecydowana większość dodatnich wyników HPV nie oznacza rozpoznania nowotworu.

Wynik badania jest początkiem decyzji diagnostycznej, a nie gotową diagnozą.

Jeśli więc zobaczysz na swoim wyniku „HPV HR dodatni” albo skrót, którego nie rozumiesz, przynieś wynik na wizytę. Przeanalizujemy go razem i ustalimy, czy potrzebna jest jedynie kontrola, dodatkowe badanie czy dalsza diagnostyka.

Zostań naszą Pacjentką

W ML Femina możesz wykonać między innymi cytologię LBC oraz badanie LBC z oznaczeniem 14 typów HPV.

Jeżeli masz dodatni wynik HPV, nieprawidłową cytologię albo po prostu chcesz ustalić, jakie badanie profilaktyczne będzie odpowiednie właśnie dla Ciebie, zapraszamy na konsultację ginekologiczną.

ML Femina
Bielszowicka 1A
04-738 Warszawa

Telefon: 881 000 040
Jeśli nie odpowiadamy – napisz SMS; oddzwonimy jak najszybciej.

Źródła i literatura

Nowakowski A., Macios A., Glińska P. i wsp. Primary Human Papillomavirus Screening Versus Cytology for Detection of Cervical Intraepithelial Neoplasia Grade 2 or Higher in Poland: a Parallel-Group, Randomized Controlled Trial. The Lancet Regional Health – Europe. 2026;66:101697.
Ministerstwo Zdrowia. Test HPV HR – skuteczna profilaktyka raka szyjki macicy poparta dowodami naukowymi.2026.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 3 czerwca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych.
Narodowy Instytut Onkologii – Centralny Ośrodek Koordynujący. Program Profilaktyki Raka Szyjki Macicy.
World Health Organization. Materiały dotyczące HPV, szczepień przeciw HPV oraz profilaktyki nowotworu szyjki macicy.
Ryser M.D., Bravo I.G., Campos N.G. i wsp. IPVS Consensus Statement on The Natural History of Cervical Human Papillomavirus Infection. Journal of Infectious Diseases. 2026.
Koshiol J., Lindsay L., Pimenta J.M. i wsp. Persistent Human Papillomavirus Infection and Cervical Neoplasia: A Systematic Review and Meta-Analysis. American Journal of Epidemiology. 2008.
de Sanjosé S. i wsp. The natural history of human papillomavirus infection. Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology. 2018.

#HPV #HPVHR #cytologia #cytologiaLBC #szczepienieHPV #profilaktyka #kolposkopia #zdrowiekobiet #mlfemina #drmagdalenalangner #ginekologia #poloznictwo